ذبیح الله نعیمیان: جریان حازمی

احمد الحازمی

احمد بن عمر الحازمی شخصیتی عربستانی و تند وهابی بود که دیدگاه‌های افراطی او درباره‌ی برخی از نواقض الاسلام و ترویج او در شمال غربی افریقا توانست به شکل‌گیری جریانی تندرو و افراطی انجامید. فعالیت‌های ترویجی او هنگامی تأثیر خود را نشان داد که شاگردان و متأثران از او به همکاری با داعش پرداختند. خطر بالفعل این شخص منجر به دستگیری و زندان افکندن او در سال 2015م در عربستان شد.

 

اختلاف‌افکنی جریان حازمی در میان داعش

بسیاری از کسانی که در شمال غربی افریقا از او تعالیم اعتقادی را آموخته بودند، با ورود به داعش جریان مشهوری به نام جریان حازمی (تیار حازمی) را در درون داعش رقم زدند. غلو در رویکرد تکفیر بر داعشیان حاکم بوده و تمایزبخش آنان از دیگر گروه‌های سلفی ـ جهادی بوده است. اما غلو بیشتر حازمیان نسبت به داعشیان صبغه‌ی خاصی به این جریان داد و در پی اختلافات شدید در میان داعش، بسیاری از آنان به دستور ابوبکر بغدادی دستگیر، سرکوب و حتی تعدادی از آنان اعدام شدند.

برخی از دیدگاه‌های افراطی آنان که به تکفیر ابوبکر بغدادی نیز انجامید، عبارت بود از:

1. آنان به تبع احمد الحازمی به هیچ روی جهل افراد و حتی مردم عوام را نسبت به باورهای افراطی آنان درباره‌ی توحید و شرک، به عنوان عذر نمی‌پذیرفتند.

2. افراط آنان در تکفیر عینی بسیاری از آحاد مسلمان، به توسعه‌ی تکفیر افزوده و آنان را فراتر از غلو داعشیان در تکفیر برده است.

3. تأکید آنان بر ضرورت تکفیر کسانی که کافران مورد نظر آنان را تکفیر نمی‌کردند، تسلسل در تکفیر را به‌دنبال داشت. همین نکته بود که موجب تکفیر ابوبکر بغدادی به‌خاطر عدم تکفیر برخی از سران القاعده شد.

ذبیح الله نعیمیان. تطور «جبهة النصرة»

جبهة النصرة به فرماندهی ابومحمد جولانی، به عنوان گروهی سلفی ـ جهادی بوده است که با حمایت داعش و در راستای بسط داعش در سوریه تأسیس شد و از آن انشعاب یافت و افزون بر تقابل‌های نظری میان آن با داعش، درگیری‌های خونینی نیز با آن یافت. بلکه، باید گفت جبهة النصرة از بدو تأسیس در رقابتی شدید و خونین با داعش تأسیس شد. چه‌آن‌که، مؤسس جبهة النصرة ابتدائاً برای تأسیس شعبه‌ای از گروه ابوبکر بغدادی به سوریه اعزام شد. اما او در آنجا مبادرت به تأسیس گروه مستقلی ـ و البته با ادعای ارتباط با القاعده ـ کرد. این امر مقتضی مواضع تندی علیه داعش بود.

پس از مدتی، ابومحمد الجولانی به‌خاطر اجتناب از تبعات انتساب به القاعده و برخورداری از آزادی عمل، از این انتساب دست شست و با برخی دیگر از گروه‌های معارض با دولت سوریه ائتلاف کرد.

ابومحمد الجولانی سرکرده‌ی جبهة النصرة اواخر ژوئیه 2016م از قطع ارتباط این جبهه و سازمان مرکزی القاعده خبر داد و نام سازمان سلفی ـ نظامی خود را پس از ائتلاف مزبور به جبهة فتح الشام تغییر داد. استمرار فعالیت‌های ائتلافی به ارتقای ائتلاف مزبور و تأسیس هیئة تحریر الشام در ژانویه 2017م انجامید.

اعلام جدایی از القاعده به عنوان برنامه‌ی جدّی دنبال شد. اما این مسیر هم‌چنان حدّاقل از جهت ظاهری پررنگ‌تر شد. چنان‌که، جولانی در اواخر نوامبر 2017م تلاش کرد حامیان القاعده در داخل جبهة النصرة را تحت فشار قرار دهد. ازاین‌رو، شخصیت‌هایی چون دکتر سامی العریدی، فاروق السوری، بلال خریسات، ابوالقاسم الأردنی و دیگر سرکردگان حامی القاعده را بازداشت کرد. گوآن‌که، آنان پس از چند هفته توسط هیئة تحریر الشام آزاد شدند و آنان به‌دنبال تأسیس شاخه‌ی جدید القاعده در سوریه رفتند و برنامه‌ی یارگیری از میان معارضان سوری را آغاز کردند.

با همه‌ی این تنوَع نام‌ها و ائتلاف‌های نوبه‌نو، محوریت سیاسی ـ فکری جبهة النصرة را نمی‌توان نادیده گرفت.